Môi trường Tây Nam Bộ lâm nguy: Truy tội... "quy trình"
email print

(Liên hiệp hội) - "Cần nhìn lại trong việc chọn lựa các dự án đầu tư và thắt chặc công tác quản lý môi trường đối với các hoạt động sản xuất công nghiệp".

TS Lê Phát Quới, Chuyên gia Khoa học đất, Viện Tài nguyên và Môi trường, Đại học Quốc gia TP.HCM khẳng định với Đất Việt.

Phải cẩn thận trong bài toán đầu tư các dự án

PV:- Những lùm xùm về nguy cơ Nhà máy Giấy Lee & Man ở huyện Châu Thành tỉnh Hậu Giang gây ô nhiễm môi trường chưa có lời giải thỏa đáng thì một chuyên gia mới đây đã cảnh báo về những mối nguy khác như cụm các nhà máy nhiệt điện than Duyên Hải ở huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh, khu công nghiệp chế biến, cơ khí dọc sông từ An Giang ra đến cửa Định An và Tranh Đề, một dự án sân golf ở Cồn Ấu nằm giữa sông Hậu tại Cần Thơ.

Là một nhà khoa học nghiên cứu về vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL), theo ông những dự án trên sẽ có tác động và ảnh hưởng ra sao đến nguồn nước, môi trường cũng như hệ sinh thái của vùng ĐBSCL? Xin ông phân tích cụ thể?

TS Lê Phát Quới: - Tất cả những dự án trên đều ẩn chứa những mối nguy hại cho nguồn nước, môi trường cũng như hệ sinh thái và đa dạng sinh học của vùng đất Tây Nam Bộ. Như các dự án sân golf sẽ sử dụng một lượng lớn nước dùng để tưới cỏ, chi phối nguồn nước ngầm, khiến cạn kiệt.

Thêm nữa, ở sân golf, để bảo đảm cho sân cỏ phát triển tốt thì nhà đầu tư sẻ phải sử dụng các loại thuốc sát trùng và chắc chắn một lượng dư thừa của độc chất sẽ thấm vào đất và lan truyền vào nguồn nước ngầm cũng như có thể thấm ra nước sông Hậu hòa lẫn với các chất ô nhiễm khác.

Hậu quả có thể đưa đến những nguy cơ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mặt nước và các loài thủy sản.

Cùng với đó, từ hoạt động của các dự án nhiệt điện sẽ thải ra khí thải chứa nhiều độc chất, đặc biệt là bụi than đá sẽ gây ra những tác động ảnh hưởng đến sức khỏe của cộng đồng dân cư. Việc đốt cháy than đá sẽ sinh ra một lượng khí CO2 và các loại khí khác (SO2 , NO2 , CO, THC) góp phần đáng kể vào việc tạo hiệu ứng nhà kính gây hiện tượng biến đổi khí hậu.

Đối với nhà máy giấy, trong quá trình vận hành sẽ thải ra một lượng nước thải có chứa độc chất có nguy cơ gây ra sự ô nhiễm khá lớn.

Nước thải từ quá trình vận hành xử lý bột giấy có chứa sud (NaOH) hoặc dịch trắng oxy hóa như hydrogen peroxide (H2O2), chlorine dioxide , và kim loại và các hóa chất trong quá trình vệ sinh nồi hơi bằng Acid clorhidric. Ngoài ra việc chế tạo giấy chứa rất nhiều độc chất do giấy phế liệu rất đa dạng về chất liệu, thể loại.


Sông Hậu sẽ bị ô nhiễm nghiêm trọng vì các dự án nhà máy

Trong quá trình xử lý giấy tái chế, thường chỉ có khoảng 80% khối lượng là giấy thu hồi được, còn lại 20% là khối lượng tạp chất có chứa hóa chất và có thể gây nguy hại nếu không được xử lý triệt để.

PV:- Như đã biết, chưa có báo cáo đánh giá môi trường chiến lược cho việc phát triển kinh tế - xã hội trong vùng ĐBSCL. Cũng như trường hợp Nhà máy giấy Lee & Man, các dự án nói trên chưa hề có một báo cáo đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) nào liên quan đến phát triển công nghiệp, còn báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) thì rất sơ sài ở khâu pháp lý và tham vấn cộng đồng. Thực trạng trên đặt ra vấn đề gì cho việc phát triển kinh tế ở vùng đồng bằng sông Cửu Long?

Ông có thấy khó hiểu không khi hàng loạt các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường lại được dễ dãi về vấn đề môi trường như vậy?

TS Lê Phát Quới:- Việc phát triển công nghiệp là một trong những hoạt động rất quan trọng và cần thiết trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của vùng. Tuy nhiên, để có thể thực hiện tốt chiến lược phát triển như vậy thì cần phải tiến hành

Đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC) cho vùng ĐBSCL, qua đó, chúng ta mới có kế hoạch chung cho việc phát triển đồng bộ các ngành và vừa bảo vệ tài nguyên, môi trường chung, nhất là sự lựa chọn các dự án đầu tư để sản xuất bền vững.

Nếu không có ĐMC thì có thể đưa đến việc đầu tư phát triển chưa đồng bộ và gây tác động ảnh hưởng đến môi trường, các ngành nghề khác không chỉ xảy ra tại một địa phương mà còn ảnh hưởng đến các địa phương khác trong vùng ĐBSCL.

Thí dụ, hoạt động của nhà máy giấy nằm cạnh sông Hậu sẽ ảnh hưởng đến môi trường nước, sản xuất nông nghiệp, thủy sản và nguồn nước sinh hoạt ở các tỉnh lân cận.

Đối với những dự án lớn có tiềm ẩn gây tác động ảnh hưởng đến môi trường và đời sống cộng đồng của nhiều tỉnh thì cần tiến hành 2 giai đoạn đánh giá tác động môi trường (ĐTM): một là, ĐTM tiền khả thi; hai là, ĐTM chi tiết, sau đó Bộ TN&MT trực tiếp thẩm định, nếu được phê duyệt thì nhà đầu tư mới được xây dựng.

Theo như thông tin, nhà máy giấy Lee & Man vẫn chưa có ĐTM chi tiết nhưng đã tiến hành xây dựng nếu đúng như vậy thì cần phải xem xét lại quy trình cho phép xây dựng nhà máy nầy.

Một dự án có thể gây tác động ảnh hưởng trực tirếp hoặc gián tiếp đến sinh kế, đời sống của cộng đồng xung quanh khu vực dự án thì cần phải tiến hành thực hiện tham vấn cộng đồng.

Đối với dự án có khả năng gây tác động ảnh hưởng đến nhiều địa phương thì phạm vi tham vấn cần phải rộng hơn và số lượng cộng đồng được tham vấn phải đạt một tỷ lệ có ý nghĩa. Do đó, ĐTM của nhà máy giấy ở Hậu Giang chỉ lấy ý kiến với số lượng quá ít nên không thể mang tính đại diện và không có ý nghĩa.

Cần phải nhìn nhận rằng việc phát triển sản xuất công nghiệp chắc chắn sẽ có những tác động ảnh hưởng đến môi trường, tài nguyên thiên nhiên. Do đó, địa phương cần phải sự suy tính cẩn thận, nhất là bài toán "được - mất" trong việc lựa chọn các dự án đầu tư.

Đồng thời, cần phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát những tác động ảnh hưởng đến môi trường trong quá trình xây dựng và vận hành của các dự án sản xuất công nghiệp theo đúng luật và những quy định về bảo vệ môi trường.

Vấn đề, này đòi hỏi trách nhiệm và cái tâm của những người đang được nhà nước giao nhiệm vụ quản lý nhà nước về môi trường.

Vai trò của Ban chỉ đạo Tây Nam Bộ

PV:- Bàn về tính dễ tổn thưởng của đồng bằng sông Cửu Long, có ý kiến cho rằng, chúng ta đã gần như bị động trước hàng loạt những con đập được xây dựng, nên không thể để tồn tại những dự án gây hiểm họa tới sinh kế của hàng triệu người dân khu vực này.

Ông có đồng tình với ý kiến trên hay không và vì sao? Nếu vậy, các cơ quan quản lý nhà nước nên có cách hành xử thế nào đối với những dự án đã và sẽ xuất hiện ở khu vực này?

TS Lê Phát Quới:- Dưới tác động của các đập thủy điện từ trên thượng nguồn sông Mekong như Trung Quốc và tiếp theo là Lào, trong tương lai nguồn tài nguyên nước ĐBSCL càng lúc càng khan hiếm, không dồi dào như ngày xưa, nên phải cố gắng giữ gìn để có thể đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt.

Vùng đất ngập nước ĐBSCL được đánh giá cao về tính đa dạng sinh học. Tuy nhiên, hiện nay, trong mùa khô, nguồn nước không còn nhiều gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn nước, hạn hán.

Nguồn nước thiếu hụt và bị ô nhiễm thì sẽ gây tác động ành hưởng khá lớn đến các hệ sinh thái và nguy cơ làm suy giảm đa dạng sinh học, gây khó khăn trong việc phát triển ngành thủy sản nước ngọt.

Với những thực trạng trên, để tăng hiệu quả về tính thống nhất trong phát triển bền vững về kinh tế - xã hội vùng ĐBSCL thì vai trò của Ban chỉ đạo Tây Nam Bộ (TNB) rất quan trọng. Ban chỉ đạo cần phải rà soát và kiểm tra việc thực hiện quy quy hoạch phát triển công nghiệp trong vùng, từ đó có ý kiến đối với các dự án đầu tư lớn có phù hợp theo đúng quy hoạch vùng ĐBSCL hay không.

Đối với các dự án đầu tư gây tác động ảnh hưởng liên tỉnh thì Ban chỉ đạo TNB yêu cầu các địa phương này phải tham gia và có ý kiến từ khi đặt vấn đề đầu tư.

Ví dụ đối với dự án Nhà máy giấy Lee & Man thì quá trình sản xuất không chỉ gây tác động ảnh hưởng đến chất lượng môi trường, tài nguyên nước của tỉnh Hậu Giang mà còn tác động đến chất lượng nguồn nước ở các tỉnh khác, ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống dân cư ở Tp. Cần Thơ, các tỉnh Sóc Trăng, Vĩnh Long, Bạc Liêu.

Do đó, rất cần thiết để Ban chỉ đạo Tây Nam Bộ sẽ là một thành viên trong Hội đồng thẩm định ĐTM đối với các dự án lớn có tác động ảnh hưởng liên tỉnh.

PV:- Đặt giả thiết, khu vực này chịu thảm họa về môi trường thì hậu quả sẽ như thế nào thưa ông? Vì vậy, theo ông, nên có cách tiếp cận như thế nào khi phát triển kinh tế ở vùng ĐBSCL để làm cơ sở quyết định các dự án đầu tư ở khu vực này?

TS Lê Phát Quới: - Phần lớn cư dân sống dọc theo sông Hậu sử dụng nguồn nước mặt để sản xuất, và ngay cả dùng cho sinh hoạt, do đó, một khi nguồn nước sông Hậu bị ô nhiễm từ hoạt động sản xuất thì hệ quả sẽ vô cùng nghiêm trọng.

Như đã đề cập, nguồn thủy sản tự nhiên bị suy thoái, việc nuôi thủy sản trên sông và ven sông sẽ bị thiệt hại, các hệ sinh thái ven sông và đa dạng sinh học tự nhiên chắc chắn sẽ bị tác động ảnh hưởng mang tính liên vùng.

Ngoài ra, dù đã quá chậm, nhưng cần nên thực hiện đánh giá môi trường chiến lược đối với phát triển công nghiệp cho vùng ĐBSCL. Với kết quả của ĐMC sẽ giúp cho Ban chỉ đạo TNB và các tỉnh có hướng quy họach phát triển hợp lý hơn, các tỉnh sẽ có cơ sở trong việc chọn lựa các dự án đầu tư mang tính bền vững hơn, vừa phát triển công nghiệp vừa bảo vệ tài nguyên và môi trường trong vùng ĐBSCL.

Hiện nay, không riêng gì Việt Nam, mà một số quốc gia trên thế giới cũng rơi vào trường hợp mâu thuẫn giữa cân bằng giữa lợi ích kinh tế và môi trường, nhưng các nước tiên tiến họ rất cẩn thận khi phê duyệt các dự án đầu tư, nếu đánh đổi quá nhiều về thiệt hại môi trường và tài nguyên thì chắc chắn họ không chấp nhận.

Do đó, các công ty mà loại hình sản xuất gây ô nhiễm thì thường đi tìm đến những quốc gia dễ dãi trong việc phê duyệt dự án gây ô nhiễm.

Cần nên chú ý là những thiệt hại do tác động ảnh hưởng đến môi trường, tài nguyên không chỉ tính bằng những thiệt hại trong hiện tại, nó không đơn thuần chỉ là lượng cá chết, mà phải tính đến môi trường tự nhiên bị thiệt hại lâu dài mà qua đó cộng đồng cư dân bị thiệt hai theo cả trong hiện tại lẫn tương lai.

Tùy theo mức độ và lọai độc chất gây ô nhiễm mà thời gian phục hồi của môi trường có khác nhau, có những trường hợp gây ô nhiễm môi trường nước và đất phải đến vài chục năm mới có thể phục hồi lại được nguyên trạng của nó. Lúc đó, cái mất sẽ lớn gấp nhiều lần cái được mà dự án đầu tư mang đến.

Trường hợp Formosa ở Vũng Áng, khi môi trường đáy và thảm san hô đã bị thiệt hại nghiêm trọng thì để có thể phục hồi lại phải cần một thời gian khá dài. Trong khoảng thời gian như vậy thì nguồn tài nguyên thủy sản và các hoạt động có liên quan trong khu vực nầy, đời sống cư dân vùng ven biển sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng.

Những vấn đề đó là bài học kinh nghiệm qúa đắt mà chúng ta đã gặp phải trong quá trình phát triển kinh tế đất nước. Tài nguyên thiên nhiên không chỉ dành cho hiện tại mà nó phải được dành cho thế hệ tương lai của con cháu chúng ta.

Do đó, cần nhìn lại trong việc chọn lựa các dự án đầu tư và thắt chặc công tác quản lý môi trường đối với các hoạt động sản xuất công nghiệp. Có như thế mới có thể phát triển bền vững cho một quốc gia.

- Xin cảm ơn TS đã chia sẻ với Đất Việt!

Thanh Huyền

Nguồn: http://baodatviet.vn/khoa-hoc/lien-hiep-hoi/moi-truong-tay-nam-bo-lam-nguy-truy-toi-quy-trinh-3313336/

Views: 272

fb tw in fb