So sánh bụi khói không khí với thuốc lá trong buồng phổi cư dân
Đã đến lúc Việt Nam phải tuyên chiến với bụi khói

Phạm Phan Long, PE
Viet Ecology Foundation

Ngày 24, tháng 3, 2018

Giới thiệu

Ô nhiễm không khí là một trong nhưng vấn nạn môi trường lớn nhất ở Việt Nam. Tuy nhiên, công chúng có vẻ chưa nhận thức đầy đủ về tác hại của ô nhiễm không khí đến sức khỏe, dù họ rất quan tâm, do thiếu thông tin định lượng.  Chỉ số Phẩm chất Không khí (Air Quality Index -- AQI), như tên gọi, là một chỉ số phản ảnh phẩm chất không khí trong môi trường, được các nhà khoa học môi trường trên thế giới sử dụng để đánh giá về mức độ ô nhiễm không khí. Một cách để hiểu AQI là qua định lượng ô nhiễm không khí với lượng thuốc lá tiêu thụ, số tuổi thọ sụt giảm và số người tử vong hàng năm. Bài viết này sẽ giải thích ý nghĩa của AQI, và chỉ ra tác hại của ô nhiễm không khí lên sức khỏe công chúng.


Hình 1. Thông tin ĐSQHK - Mẹ và các con đều đeo khẩu trang ở Việt Nam (Hình: Lê Phát Quới)

Vấn đề ô nhiễm không khí Hà Nội và bài học Bắc Kinh

Nhiều thập niên qua, các thành phố lớn Trung Quốc đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi ô nhiễm không khí. Mỗi năm có đến 1,6 triệu người Hoa tử vong vì hít thở bụi khói [1]. Đến năm 2014 Chính phủ TT Lý Khắc Cường phát động kế hoạch đầu tư 120 tỉ USD vào công cuộc chống bụi khói, tương đương với công cuộc chống nghèo đói [2]. Và sau bốn năm họ đã đạt được những thành quả tích cực bước đầu, với bụi khói trong các thành phố lớn đã đã giảm 1/3 và TQ nay đã dẫn đầu thế giới về công nghệ và công suất năng lượng tái tạo. Trong khi đó, ô nhiễm không khí ở Hà Nội tăng dần và đang ở mức độ nguy hiểm. Ngày 5 tháng 10, 2016, chỉ số ô nhiễm không khí Hà Nội nhất thời đã vượt cao hơn cả Thành Đô  và Bắc Kinh, và khi đó Hà Nội bị xếp là thành phố ô nhiễm không khí thứ hai toàn cầu, chỉ sau Ardialia Bazar, Ấn Độ [3]. Nồng độ trung bình năm PM 2.5 của Hà Nội đã tăng lên 42 µg/m3 đã gần bắt kịp trung bình năm của  338 đô thị Trung Quốc, họ đã hạ xuống 47 µg/m3.  

Bụi khói phát nguồn từ đâu?

Theo báo cáo tình trạng môi trường không khí năm 2010 của TS Hoàng Dương Tùng, Bộ Giao thông Thông Vận tải, bụi khói thải ra từ nhiều nhất là từ công nghiệp trong đó có nhiệt điện (40%), dân dụng than dầu khí (33%) và giao thông vận tải 22% [4]. Công nghiệp vì có nhiệt điện là thủ phạm đã phát tán ô nhiễm nhiều nhất; trong tương lại nếu Quy hoạch Điện VII không cắt giảm 40 GW dự án điện than mới, khí thải nhiệt điện than sẽ tăng gấp 5 lần.  


Hình 2. Tỷ trọng tiêu thụ năng lượng 2010 (Viện Năng lượng, Bộ Công thương)


Hình 3. Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân và cảnh nghẽn tắc giao thông Hà Nội

Bụi khói PM 2.5 nguy hiểm ra sao?

Ô nhiễm không khí là một sát thủ thầm lặng và toàn diện, silent mass killer vì không chừa bỏ một nạn nhân nào. Không phải tìm mới hút vào người như thuốc lá, bụi khói xâm nhập buồng phổi suốt 24 giờ không ai từ chối không hít thở được.  Bụi khói nguy hiểm vì hầu như các khẩu trang không lọc ra được dù thường có quảng cáo N95. Chỉ loại 3M N95 được National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) của Hoa Kỳ chứng nhận là đã được thử nhiệm và xác nhận có hiệu quả.

Ô nhiễm bụi khói trong không khí được đo lường theo nồng độ và phân loại theo kích thước. Loại mịn nhất có ký hiệu khoa học là PM 2.5 nhỏ dưới 2,5 μg/m3, bằng 3% đường kính sợi tóc. Bụi mịn trong bài này người viết gọi là bụi khói vì nhỏ nhẹ như khói và lơ lửng lâu trong không khí.  Bụi khói PM2.5 phải dùng kính hiển vi điện tử, electron microscope mới nhìn thấy được.  Vì quá nhỏ bụi khói PM2.5 theo hơi thở đi sâu vào phổi, thậm chí vào cả tim mạch. Bụi khói khó lắng tan đi một khi phát tán ra không khí. Theo thí nghiệm của Sample và Latif báo cáo năm 2014 trên Oxford University Press, khói thuốc lá trong nhà phải 50 phút sau mới lắng giảm 50% và 160 phút sau mới đạt được tiêu chuẩn an toàn. [5]

Theo báo cáo của Pope et al, Brigham Young University trên Journal of American Medical Asociation, khi nồng độ bụi khói PM2.5 trong không khí tăng thêm 10 microgram/m3, độ rủi ro của tất cả các bệnh tăng theo lên 4%, riêng bệnh tim 6% và ung thư phổi 8%. [6]

Theo nghiên cứu của TS Lê Việt Phú, Fullbright University, hàng năm Việt Nam có khoảng 40.000 chết do ô nhiễm không khí với thiệt hại kinh tế 12 tỉ ÚD, và đến năm 2035, số người chết vì ô nhiễm sẽ tăng lên 100.000.[7]


Hình 4. Số người chết yểu vì ô nhiễm không khí. Nguồn ES&T

Theo báo cáo của TS Shannon Korpiz và cộng sự tại Havard University, trên Environmental Science (dựa theo Quy hoạch Điện VII hiện nay) Việt Nam sẽ có số tử vong vì ô nhiễm bụi khói điện than nhiều hơn gấp đôi Trung Quốc dù dân số Trung Quốc nhiều hơn Việt Nam 15 lần [8]. Như thế, người dân Việt Nam sẽ gánh độ rủi ro từ điện than 30 lần cao hơn dân Trung Quốc.

AQI, Air Quality Index là gì?


Tiêu chuẩn AQI Việt Nam


Tiêu chuẩn AQI Hoa Kỳ

AQI theo tiêu chuẩn Việt Nam và Hoa Kỳ hoàn toàn hai chỉ số tính toán khác nhau dù dùng cùng ký hiệu và màu sắc cho các mực độ nguy hại; các phân tích đối chiếu trong bài này sử dụng dữ kiện theo tiêu chuẩn Hoa Kỳ nên giải thích AQI sau đây là theo định nghĩa của EPA Hoa Kỳ.

Theo US EPA, AQI, Chỉ số Phẩm chất Không khí (Air Quality Index -- AQI), là một chỉ số khoa học cho phẩm chất không khí. AQI là hệ thống tiêu chuẩn quy chiếu do US EPA thiết lập từ 1999 để tất cả các cơ quan môi trường Hoa Kỳ áp dụng và sau lan rộng ra thế giới [9]. Hệ thống AQI dựa vào hai thang điểm chủ chốt, AQI 100 của mỗi chất ngang với nồng độ Tiêu chuẩn Không khí Bình thường, NAAQS (National Ambient Air Quality Standard) [10] và AQI 500 ngang với nồng độ Tiêu chuẩn Nguy hại Cao, SHL (Significant Harm Level) [11]. Khi dùng AQI thảo luận cần ghi nhận cơ sở của chúng dựa vào tiêu chuẩn Hoa Kỳ theo Hình 5 sau đây.


Hình 5. Các chỉ số quy chiếu cho AQI của các loại ô nhiễm không khí.

Từ đó, các chất ô nhiễm khác nhau có thể quy về cùng một hệ thống. AQI như thế không phải phẩm lượng ô nhiễm đo trực tiếp được mà là ảo số tính ra từ nồng độ, NAAQ và SHL riêng của mỗi chất ô nhiễm.

Tính toán và ý nghiã AQI như thế khá phức tạp và xa lạ với cư dân Việt Nam, do đó việc tìm cách đối chiếu AQI sang những đơn vị dễ hiểu hơn qua định lượng ô nhiễm không khí với lượng thuốc lá tiêu thụ, số tuổi thọ sụt giảm và số người tử vong hàng năm là mục tiêu của bài này.

Bảng đối chiếu các chỉ số phẩm lượng không khí

Người viết thiết lập ra Bảng Đối chiếu sau đây cho Chỉ số Bụi khói Không khí AQI PM 2.5 ra số điếu thuốc hút tương đương vào phổi hàng ngày, số năm sụt giảm tuổi thọ và số tử vong, theo phép tính của US EPA [12], nghiên cứu thống kê của Berkeley Earth [13] và số liệu của University of Chicago [14] (phương giải thích trong Phụ Lục đính đính kèm).


Hình 6. Hai bảng đối chiếu các chỉ số ô nhiễm bụi khói PM 2.5

Từ bảng đối chiếu trên ta có thể khảo sát thống kê quan trắc ô nhiễm cho bất cứ thành phố nào nếu có khối thống kê đủ lớn và ý nghĩa.  

Khảo sát tình trạng và tác động bụi khói Hà Nội và Sài Gòn 2016 -2017

Chỉ số AQI cho ta phẩm chất không khí theo khoa học nhưng chúng xa lạ và khó hiểu đối với cư dân sống ở Hà Nội và Sài Gòn, họ muốn biết qua các định lượng dễ hiểu như rủi ro tương đương với hút bao nhiêu điếu thuốc lá, tuổi thọ mất bao nhiêu năm và hàng năm thiệt mạng mất bao nhiêu người.

Không nhưng thế, AQI chỉ cung cấp cho họ các thông tin cấp thời trung bình giờ nên AQI có giá trị ngắn hạn và không phản ảnh tác động dài hạn tích lũy tự nhiên của ô nhiễm không khí. Do đó, người viết đã tính nồng độ PM 2.5 trung bình trong hai năm 2016 và 2017 từ dữ kiện quan trắc từng giờ của Đại sứ quán Hoa Kỳ cung cấp, và dựa theo đối chiếu trên để đánh giá tác động bụi khói dài hạn trên cư dân cho Hà Nội Sài Gòn với kết quả sau:

  1. Hà Nội: Trung bình trong hai năm 2016 và 2017, cư dân Hà Nội thở bụi khí PM2.5 ở nồng độ 44 μg/m3 (AQI PM2.5=122), tương đương mỗi người bất kể lớn nhỏ khỏe mạnh hay bệnh tật đều đã hút vào phổi 2 điếu thuốc/ngày (730 điếu/năm), họ mất sớm 2 năm tuổi thọ và có 7478 người thiệt mạng hàng năm vì bụi khói.

  2. Sài Gòn: Trung bình trong hai năm 2016 và 2017, cư dânSai Gòn thở bụi khí PM2.5 ở nồng độ 28 μg/m3 (AQI PM2.5= 85), tương đương mỗi người bất kể lớn nhỏ khỏe mạnh hay bệnh tật đã hút vào phổi 1,27 điếu thuốc/ngày (465 điếu/năm), họ mất sớm 4 tháng tuổi thọ và 4757 người thiệt mạng hàng năm vì bụi khói.

Như thế bụi khói mịn PM 2.5 đang át hại thầm lặng cư dân nhiều cách, sớm cướp mất đi 4 tháng (SG) đến 2 năm (HN) tuổi thọ hay 15 triệu năm (man-year) quãng đời của dân sống ở Hà Nội và 2,7 triệu năm quãng đời dân sống ở Sài Gòn. Người Việt trung bình thọ 76 tuổi, ô nhiễm bụi khói xem như thủ phạm gây ra 236.000 nhân mạng ở hai đô thị này.

Lưu ý: Kết quả trên tính ra trên khối số liệu trung bình giờ suốt trong hai năm 2016 và 2017, từ hai trạm quan trắc không khí của Đại sứ quán Hoa Kỳ ở Hà Nội và Tổng Lãnh sự Hoa Kỳ ở Saigon do chính họ cung cấp.  Phương pháp đối chiếu là ước tính ở cấp một (first orderestimate) nên giá trị kết quảkể trên chỉ nên xem là tượng trưng, độ tin cậy còn phải kiểm soát vì trong bài này mỗi đô thịchỉ dựa vào được số liệu của một trạm quan trắc mà thôi.

Trong những ngày cuối tuần trong mùa Tết vừa qua, AQI PM 2.5 Hà Nội đã dao động trong khoảng 174 đến 250. Các bạn thử nghĩ xem, trung bình mỗi người dân ở Hà Nội đã thở vào phổi 8 đến 18 điếu thuốc, một cái Tết Bắc Kinh đến thế nào?

Kết luận

Tại hai đô thị lớn nhất ở Việt Nam, bụi khói PM 2.5, dựa vào dữ liệu hai trạm quan trắc của Hoa Kỳ tại Việt Nam như tiêu biểu cho cả thành phố Hài Nội và Sài Gòn đối chiếu ra, trong hai năm qua, ta có thể ước lượng bụi khói đã gây ra 13,000 tử vong hàng năm, âm thầm cướp sớm 18 triệu năm tuổi thọ của cư dân mỗi thế hệ, tương đương với 236.000 nhân mạng Hà Nội và Sài Gòn. Tuy cần có thêm dữ kiện quan trắc ở nhiều trạm nữa để kiểm chứng, ta phải xem ô nhiễm không khí là một sát thủ đang công khai tấn công đồng loạt vào buồng phổi tất cả cư dân.

Các nhà khoa học khoa học tin cậy trong và ngoài nước đà báo cáo, hàng năm tử vong sớm trên cả nước vì ô nhiễm không khí đã lên đến 40.000 người và gây ta thiệt hại GDP kinh tế trên 12 tỉ USD, nếu không đối phó ngay từ giờ, tử vong và tổn thất kinh tế sẽ tăng nhanh trong hai thập niên tới. Riêng ô nhiễm từ điện than, người Việt Nam sẽ gánh chịu 30 lần nhiều rủi ro hơn cả người Trung Quốc. Vì vậy, Việt Nam cần tuyên chiến với ô nhiễm bụi khói ngay bây giờ không thể đợi chờ được nữa.

 

PHỤ LỤC A

Khảo sát các trang mạng thông tin AQI

Giải thích và đề nghị bổ túc thông tin trên trang mạng của Đại sứ quán Hoa Kỳ


Hình A1. Chỉ số AQI cho bụi khói PM 2.5 - Real Time AQI US Embassy

Hình A1 là từ trang mạng của Đại sứ quán Hoa Kỳ Hà Nội cho ta real time data về Air Quality Index (AQI), hay chỉ số phẩm chất không khí nhất thời (trong thời gian thực), vào lúc đó AQI là 138 và độ an toàn lúc đó không lành mạnh cho những cư dân nhạy cảm. Cần lưu ý AQI trong trang mạng này dựa vào đo lường trung bình giờ nên có ý nghĩa ngắn hạn. Chính vì nhận thấy thiếu vắng thông tin có ý nghĩa dài hạn trên các trang mạng, người viết đã lập bảng bổ túc sau:

Sau đây là AQI với thông tin bổ túc


Hình A2. Trang mạng AQI ĐSQ HK với bảng bổ túc.

Hình A2 bổ túc và thay Hình A1 với bảng đối chiếu cho ta thông tin trng giờ đó Hà Nội có là AQI = 138, tương đương với hút 2 điếu thuốc/ngày, nếu thở AQI này dài hạn cư dân sẽ mất sớm khoảng 3 năm và Hà Nội sẽ mất đi 1.129*7,6 = 8.580 nhân mạng/năm. Ngoài ra bảng bổ túc có thêm AQI dài hạn trung bình 17.520 giờ hay 2 năm về trước (moving hourly average for recent two years). Nếu Đại sứ quán Hoa Kỳ áp dụng đề nghị bổ túc này này, họ sẽ là tổ chức tiên phong cung cấp thông tin phẩm lượng không khí dài hạn, đến nay người viết không thấy có thôn tin này cập nhật hàng ngày ở trang mạng nào trên thế giới.    

Bổ túc trang mạng AQI của University of Chicago


Hình A3. Bản đồ nồng độ bụi khói PM2.5 ngày 12, tháng 3, 2018. [14]

Hình A3, biểu đồ AQI của University of Chicago cho ta thấy không khí Hà Nội có nồng độ PM 2.5 khoảng 85 ug/m3, Sài Gòn 30 ug/m3, phẩm lượng tạm dung cho cư dân. Cũng như trang Đại Sứ quán Hoa Kỳ, AQI và nồng độ bụi trong trang mạng này không có thông tin dể hiểu cho cư dân.


Hình A4. Bản đồ nồng độ bụi khói PM2.5 ngày 12, tháng 3, 2018 bổ túc thêm bảng đối chiếu

 

PHỤ LỤC B

Phương pháp đối chiếu các chỉ số phẩm chất không khí

Phương pháp đối chiếu PM2.5 với Cigarette của Berkeley Earth

Hai cha con TS Richard A. Muller và Elizabeth A. Muller đã sáng lập viện nghiên cứu biến đổi khí hậu Berkeley Earth (Berkeley, Hoa Kỳ), họ đã so sánh thống kê tử vong vì bụi khói tại TQ và hút thuốc tại HK để đối chiếu nồng độ PM 2.5 với số điếu thuốc lá tương đương (Cig/day) và vẽ ra thước tỉ lệ, theo quan hệ tuyến tính (linear relationship) giữa hai chỉ số trong Hình 5 sau đây.

Hình A2. PM 2.5 và số thuốc lá tương đương (PPL tổng hợp)

Reference: http://berkeleyearth.org/air-pollution-and-cigarette-equivalence/

Theo đó, khi thở vào hàng ngày nồng độ bụi khói PM2.5 tăng lên 22.38 μg/m3, là tương đương với hút thêm một điếu thuốc lá và ta có thể lập ra phương trình đơn giản sau đây [15]:

(PM25 in µg/m3)/22.38 = Cig/ngày/người

Trường hợp Trung Quốc

Nhóm Berkeley Earth đã theo tỉ lệ này lập bản đồ báo cáo tình trạng ô nhiễm ghê gớm ở các thành phố Trung Quốc, xem Hình [3]. Họ đã góp công khích động nhân dân TQ ý thức hơn và thúc đẩy chính phủ Thủ tướng Lý Khắc Cường phát động cuộc chiến chống ô nhiễm ngang hàng cuộc chiến chống nghèo đói với khoản đầu tư 120 tỉ USD. Với quyết tâm chính trị từ cấp cao nhất và hậu thuẫn của dân chúng, xí nghiệp và lãnh đạo địa phương, sau bốn năm Trung Quốc đã cắt giảm trên 1/3 ô nhiễm cho các thành phố lớn và đạt lên ngôi vị lãnh đạo thế giới về công suất và công nghệ năng lượng tái tạo.

TQ đã làm thế nào? [16] Họ đóng cửa mỏ than, huỷ bỏ tất cả loạt quy hoạch điện than mới, kiểm soát ô nhiễm gắt gao, không bỏ được thì họ chuyển điện than sang điện khí, nỗ lực tập trung xây dựng công nghệ điện gió và điện trời. Tuổi thọ dân TQ tăng lên 2 đến 5 năm và số người bị bệnh và chết vì bụi khói cũng giảm đi. Việt Nam nên nhìn gương TQ không sa vào hố thẳm ô nhiễm này, không cho công nghệ lỗi thời phế thải bất kể từ đâu vào VN phá hoại môi trường và láphổi cư dân.


Hình A3. Bụi khói và số điếu thuốc lá tương đương, Trung Quốc (2015) PPL tổng hợp.

Hà Nội nếu không ngăn chặn ngay từ bây giờ PM2.5 sẽ bắt kịp Bắc Kinh, Sài Gòn may mắn hơn nhưng vẫn không thể tự mãn.

Phương pháp đổi AQI ra PM2.5 của US EPA

Cách tính trên trang mạng sau đây đã được cung cấp để đổi AQI ra nồng độ ô nhiễm PM 2.5:


Hình A4. Trang mạng tính toán nồng độ ô nhiễm của US EPA

Referrence: https://www.airnow.gov/index.cfm?action=airnow.calculator [12]

Phương pháp tính sụt giảm tuổi thọ theo PM 2.5 University of Chicago

Theo báo cáo khoa học AIR QUALITY LIFE INDEX UPDATE · MARCH 2018 của University of Chicago, và Energy Poilicy Institute at the University of Chicago hệ quả sụt giảm tuổi thọ theo nồng độ PM2.5, ta có thể tóm gọn thành phương trình đơn giản sau:

Số năm sụt giảm tuổi thọ vì PM 2.5 = 1,03*((Nồng độ PM 2.5, μg/m3) – 25)/10

Referrence: https://aqli.epic.uchicago.edu [14]

Phương pháp tính tử vong theo PM 2.5 từ Berkeley Earth

Cũng theo Berkeley Earth, số tử vong quy trách vì thuốc lá và vì ô nhiễm bụi đã được TS Richard A. Muller đối chiếu để tính ra lượng tương đương giữa hai chỉ số hoàn toàn dựa vào toán học không phải y học [13]. Từ đó, ta có thể theo logic lập ra công thức ước tính sơ bộ sau:

Số tử vong/năm/triệu dân = 22,36*(Nồng độ PM 2.5, μg/m3)

Reference: http://berkeleyearth.org/air-pollution-and-cigarette-equivalence/

 

Tài liệu tham khảo

[1] http://berkeleyearth.org/air-pollution-and-cigarette-equivalence/
http://berkeleyearth.org/air-pollution-%20overview/

[2] China War on pollution like its war on poverty
https://www.nytimes.com/2018/03/12/upshot/china-pollution-environment-longer-lives.html
https://epic.uchicago.edu/sites/default/files/UCH-EPIC-AQLI_Update_8pager_v04_Singles_Hi%20(2).pdf

[3] Hanoi AQI Oct 5, 2016
https://e.vnexpress.net/news/travel-life/choking-smog-makes-hanoi-s-pollution-very-unhealthy-3479004.html

[4] Sources of PM 2.5
http://tapchimoitruong.vn/pages/article.aspx?item=Hi%E1%BB%87n-tr%E1%BA%A1ng-m%C3%B4i-tr%C6%B0%E1%BB%9Dng-kh%C3%B4ng-kh%C3%AD-%E1%BB%9F-Vi%E1%BB%87t-Nam-38622

[5] PM 2.5 suspension time in air
https://blissair.com/what-is-pm-2-5.htm
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24904023

[6] Increase in cancer with PM 2.5
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11879110

[7] Silent killer Le Viet Phu, Fullbright VN
http://www.vir.com.vn/air-pollution-is-vietnams-silent-killer-56542.html

[8] Harvard Shanon et al. TS Shannon Korpiz
https://pubs.acs.org/doi/ipdf/10.1021/acs.est.6b03731

[8] US Embassy AQI
http://aqicn.org/city/vietnam/hanoi/us-embassy/

[9] AQI 100 AQI 500
[21] AQI history SHL Significant Harm Level
https://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-1999-08-04/pdf/99-19433.pdf

[10] NAAQ
https://www.epa.gov/criteria-air-pollutants/naaqs-table

[11] SHL
https://archive.epa.gov/epa/aboutepa/epa-defines-air-pollution-danger-levels.html

[12] AQI PM 2.5 Calculator
https://www.airnow.gov/index.cfm?action=airnow.calculator

[13] Berkeley Earth China AQI
http://berkeleyearth.org/air-pollution-%20overview/

[14] University of Chicago – PM 2.5 and Morbidity
https://aqli.epic.uchicago.edu

[15] Cigarette Equivalent
http://berkeleyearth.org/air-pollution-and-cigarette-equivalence/

[16] China No to Coal
https://www.americanprogress.org/issues/green/reports/2017/05/15/432141/everything-think-know-coal-china-wrong/

[15] Morbidity PM 2.5
https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/194704

[16] Map of power plants in VN
http://www.powerplantmaps.com/Vietnam.html#.WqPkDhqIahB

[17] Motobikes in Hanoi
https://e.vnexpress.net/news/news/hanoi-air-is-unsafe-most-of-the-time-coal-plants-blamed-3638973.html

[18] PM 2.5 in Hanoi
http://ansto.gov.au/data/assets/pdf_file/0014/51152/Cohen2010.pdf
http://greenidvietnam.org.vn/tcbc-ha-noi-trung-binh-moi-tuan-co-it-hon-2-ngay-chat-luong-khong-khi-o-muc-chap-nhan-duoc.html

[19] Tình trạng gần đây
http://tapchimoitruong.vn/pages/article.aspx?item=Hi%E1%BB%87n-tr%E1%BA%A1ng-m%C3%B4i-tr%C6%B0%E1%BB%9Dng-kh%C3%B4ng-kh%C3%AD-%E1%BB%9F-Vi%E1%BB%87t-Nam-38622

[20] Kẹt xe
http://nguoidothi.net.vn/khong-the-giai-duoc-bai-toan-giao-thong-khi-khong-thay-doi-co-che-12844.html

[21] 2,4 tỉ thiệt hại
http://nguoidothi.net.vn/ket-xe-boi-nan-xay-cao-tang-trong-trung-tam-do-thi-bai-1-co-ca-loi-tu-nganh-giao-thong-12820.html
575 in 2004 to 1200 Billion USD in 2017 or 7%/year

[22] Life expectancy
From the data in China, the researchers formed an important generalized metric that can apply to any country’s environment: Every additional 10 micrograms per cubic meter of sustained exposure to airborne particulate matter reduces life expectancy by 0.6 years.

https://epic.uchicago.edu/research/publications/new-evidence-impact-sustained-exposure-air-pollution-life-expectancy-china%E2%80%99stcvn pm25

[23] TCVN
http://www.thanthienmoitruong.com/tu-lieu/72/quy-chuan-ve-chat-luong-khong-khi-xung-quanh.html
http://www.quantracmoitruong.gov.vn/portals/0/AQI%20Method.pdf?&tabid=112

[24] Rate Response curve lung cancer and CVD from smoking pm25
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3226505/pdf/ehp.1103639.pdf

Views: 2506

fb tw in fb