Luông Pha Băng bị đe dọa bởi dự án thủy điện

Chuyên gia Thái Lan nói di sản thế giới bị ảnh hưởng động đất do tác động xây đập


Bởi: Tom Fawthrop

Một nhà địa chất hàng đầu Thái Lan đang cảnh báo rằng một con đập mới khổng lồ được đề xuất tại khu vực dễ xảy ra động đất ở phía bắc Lào có nguy cơ cao gây nguy hiểm cho thành phố di sản nổi tiếng của UNESCO - Luông Pha Băng.

Đập 1410 megawatt, dự kiến ​​là lớn nhất Lào, đang được phát triển bởi tập đoàn xây dựng  khổng lồ Thái Lan CH Karnchang Plc trên sông Mê Kông. Nó nằm bấp bênh gần một đường đứt gãy động đất đang hoạt động chỉ cách đó 8,6 km. Khu vực này nằm cách thánh địa du lịch khoảng một giờ về phía thượng lưu, nơi được gọi là “một thị trấn độc đáo, được bảo tồn tốt, minh họa một giai đoạn quan trọng trong sự pha trộn của truyền thống văn hóa Lào truyền thống và thuộc địa châu Âu.”

Cảnh báo dựa trên nghiên cứu thực địa của chuyên gia động đất Punya Churasiri, giáo sư địa chất học tại Đại học Chulalongkorn ở Bangkok, người trong một cuộc phỏng vấn gần đây cho biết: “Luông Pha Băng này có nguy cơ cao.”


Punya Churasiri  (ảnh Tom Fawthrop)

Punya, một nhà địa chấn học có kinh nghiệm nghiên cứu thực địa đáng kể ở miền bắc Lào, rất quan tâm. “Chúng tôi lo lắng về những gì có thể xảy ra và khả năng thiệt hại cho di sản thế giới.”

Có nhiều lý do để quan tâm. Trọng lượng của các đập lớn đã thường gây ra động đất ở những nơi địa chất ổn định hơn nhiều. Một trận động đất 6.1 đã tấn công tỉnh Xayaburi ở miền bắc Lào vào tháng 11 năm ngoái, là một lời nhắc nhở sắc bén cảnh báo cho các nhà khoa học cần phải nghiên cứu khả năng động đất thật nghiêm túc. Nó thậm chí còn làm rung chuyển các tòa nhà cao tầng ở xa tận Hà Nội.

Mặc dù Xayaburi, con đập đầu tiên hoàn thành ở hạ lưu sông Mê Kông vô sự, Punya cảnh báo rằng “Nó đã khá may mắn thôi. Trận động đất khi ở đó có thể tồi tệ hơn nhiều vì cũng có một số đứt gãy đang hoạt động gần con đập đó.”

Đập Xayaburi, cũng được xây dựng bởi CH. Karnchang, được tài trợ bởi bốn ngân hàng lớn nhất Thái Lan. Năm 2011, như Asia Sentinel đã báo cáo, dự án này đã bị phản đối mạnh mẽ bởi các cộng đồng ven sông, tổ chức phi chính phủ và các nhà khoa học ở Campuchia, Thái Lan và Việt Nam.


Đập Xayaburi hoàn thành tháng 10 năm 2019 hình ảnh chính thức Ch. Karnchang

Con đập đi vào hoạt động vào tháng 10 năm ngoái, chỉ vài tuần trước trận động đất. Công ty tương tự hiện đang hợp tác với chính phủ Lào, công ty điện lực Luông Pha Băng để xây dựng một đập chị em thứ hai ở thượng nguồn với thiết kế và cấu trúc gần như giống hệt nhau.

Trong quá trình xây dựng các con đập trên khắp nước không cận biển của họ, chính phủ Lào đã vạch ra 72 dự án thủy điện quy mô lớn mới và nhiều dự án nhỏ hơn. Viêng Chăn đã chống chế đó là cách duy nhất họ có thể đưa quốc gia nghèo nhất Asean ra khỏi tình trạng kém phát triển nhất hiện nay, với tham vọng trở thành thứ mà người ta gọi là “Bình điện của Đông Nam Á.”

Tuy nhiên, nhiều tổ chức môi trường và các nhà phê bình khác nói rằng thủy điện nói chung đã thất bại trong việc chứng minh lợi ích vật chất của nó, cảnh báo rằng chúng vượt xa những thiệt hại tích lũy cho nghề cá, an ninh lương thực và nông nghiệp, tác động tiêu cực giáng xuống hàng triệu người nghèo và tổng cộng 70 triệu cư dân trong lưu vực sông Mê Kông.

MRC và Nhà phát triển

Các nhà phê bình cho rằng việc xây dựng những con đập lớn tự chúng luôn có rủi ro, thậm chí kể cả khi không nằm trong khu vực động đất. Kỷ lục của chính phủ Lào về việc xây đập trên sông chỉ thay đổi sau vụ sập đập lớn ở tỉnh Attapeu năm 2018. Nhiều dân làng bị cuốn trôi và 14.440 người bị thiệt hại lớn với 71 người chết. Sau đó, Ngân hàng Thế giới đã giúp chính phủ Lào đón nhận các hướng dẫn an toàn cơ bản tuy đã muộn.

Ủy ban sông Mê Kông liên chính phủ coi an toàn đập là một vấn đề lớn, cung cấp các đánh giá kỹ thuật cho tất cả các dự án đập chính trên sông Mê Kông và khuyến nghị tuân thủ các hướng dẫn của Ngân hàng Thế giới. Khi xem xét dự án Xayaburi trong bản đánh giá kỹ thuật tháng 3 năm 2011.


Đập Xayaburi đang được xây dựng vào năm 2013. (ảnh Tom Fawthrop)

Ban thư ký của MRC kết luận rằng dự án Xayaburi tại thời điểm đó không tuân thủ các tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới. Đánh giá kỹ thuật cho biết liên quan đến một cơn bão trước đó mà Trận động đất gần đây gần Xayaburi nhấn mạnh sự cần thiết phải xem xét độc lập dự án theo tiêu chuẩn an toàn quốc tế,

Chín năm sau, theo một phản hồi năm 2020 từ ban thư ký MRC: “Ban An toàn đánh giá an toàn cho dự án đập Xayaburi với nhiệm vụ xem xét Báo cáo thiết kế chưa được thành lập.”

Điều đó có nghĩa là Ch. Karnchang và chính phủ Lào đã không tuân thủ quy định này về tiêu chuẩn an toàn đập quốc tế. Và bây giờ sự không tuân thủ tương tự đang được lặp lại ở thượng lưu Luông Pha Băng.

Thay vì một hội đồng độc lập, theo phản hồi của MRC với Asia Sentinel, “Chính phủ Lào đã giao cho công ty Pöyry với tư cách là “Kỹ sư của chủ sở hữu”, để xem xét các vấn đề an toàn đập.”

Pöyry là chi nhánh năng lượng có trụ sở tại Zurich của một tập đoàn Phần Lan. Họ đã tham gia sâu vào việc thúc đẩy đập Xayaburi như một nhà tư vấn thiên chính trị đảng phái và đã được trao một hợp đồng thứ hai để giám sát việc xây dựng hợp tác với Ch. Karnchang.

Kỹ sư của chủ sở hữu, đại diện cho chủ sở hữu của một dự án trong quá trình thiết kế, phát triển và xây dựng. Trong trường hợp đập Xayaburi, Pöyry thoải mái đồng sàng với chủ sở hữu. Cũng có thể hỏi tại sao các chuyên gia MRC không truy vấn một sự sắp xếp ấm cúng như vậy, mà hầu như không đo lường được sự cần thiết phải tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về quy trình giám sát.

“Công ty Pöyry gặt hái một phần thưởng tám năm béo bở cho hành vi mờ ám của mình như một nhà tư vấn. Đây đáng gây phẫn nộ” ông Otto Bruun, một điều phối viên chiến dịch Friends of the Earth có trụ sở ở Phần Lan cho biết.

Một phát ngôn viên của Poyry Energy ở Bangkok phủ nhận bất kỳ xung đột lợi ích nào.

Đập Luông Pha Băng – “một đập Xayaburi thứ hai”- sắp được ra mắt vào năm 2020 hầu hết từ cùng một nhóm các công ty, cùng một nhà phát triển Thái Lan Ch. Karnchang và đối tác của họ với Poyry Energy.

Một quá trình tham vấn khu vực kéo dài sáu tháng với tất cả bốn quốc gia thành viên và các bên liên quan khác chỉ để kết thúc. Quá trình xem xét kỹ thuật MRC một lần nữa đã xác định nhiều rủi ro đối với hệ sinh thái và sự cần thiết phải có kế hoạch nghiêm ngặt về an toàn đập.

Theo một tài liệu chính của tài liệu MRC, tiềm năng tác động đến một di sản thế giới của UNESCO nhấn mạnh thêm sự cần thiết phải áp dụng các tiêu chuẩn cao nhất về an toàn đập và cảnh báo khẩn cấp cho dự án này.

Nhưng những nghi ngờ nghiêm trọng đã được đặt ra về các tiêu chuẩn của các nhà phát triển và Poyry vẫn chưa được giải quyết.

Nhà địa chấn học Punya Churasiri, người đã chú ý đến mối nguy hiểm đối với Luông Pha Băng, ban đầu được thuê làm tư vấn động đất bởi công ty Thái Lan, nhưng các nhà phát triển đã từ chối tài trợ cho một cuộc điều tra địa chấn do nhà khoa học đề xuất và đã chọn một báo cáo mô hình theo dõi nhanh hơn được thực hiện bởi các nhân viên của Viện Công nghệ Châu Á.

Theo đánh giá nghiên cứu kỹ thuật của MRC về đề xuất đập của Luông Pha Băng, nghiên cứu đánh giá địa chấn của MRC về đề xuất đập đập Luông Pha Băng. gần khu vực Xayaburi và có khả năng tạo ra trận động đất lớn.

Punya, trước đây là người đứng đầu Đơn vị nghiên cứu về Đại học Chulalungkorn, Đại học về địa chấn và kiến ​​tạo của Đông Nam Á. đã không ấn tượng. “Ch Karnchang sử dụng nhiều kỹ sư địa chất từ ​​AIT (Viện Công nghệ Châu Á) nhưng họ không có chuyên môn về động đất, đó là không đủ”, ông viết.

Đo công suất của các bức tường đập để chống động đất là mục đích chính của các chuyên gia AIT nhưng địa chấn cũng liên quan đến một loạt các mối đe dọa. “Khả năng một loạt các đập có thể gây ra địa chấn do hồ chứa của chúng cũng phải được điều tra.”

Một địa điểm thiên tai?

Với rất nhiều vấn đề an toàn và một loạt các phản đối về môi trường, tại sao lại chọn một địa điểm có nguy cơ cao nhạy cảm như vậy với tiềm năng là địa điểm gây thảm họa cho đập tiếp theo?

“Tất cả quá trình này là cố gắng tốt nhất để giảm thiểu thiệt hại hoàn toàn không cần thiết do sự lựa chọn sai lầm của vị trí đập”, ông nói, nhà tư vấn an ninh và thủy điện của WWF Jian-Hua Meng, người cho rằng giả định cơ bản của tham vấn MRC là thiếu sót. “Nhiều nơi khác ít nhạy cảm về mặt sinh thái và văn hóa có thể đã được chọn sẽ phát triển nhanh hơn và ít rủi ro hơn đối với an ninh lương thực của các quốc gia hạ nguồn. Đó là đây một ván bạc vô trách nhiệm.”

Chuyên gia về sông Mêkông và Giáo sư danh dự của Đại học Sydney, Tiến sĩ Philip Hirsch nói với phóng viên này rằng: “Trong 40 năm thăm đập, tôi vẫn chưa thấy một con đập nào trên sông nhiệt đới giảm thiểu được tác hại thuỷ điện.”

MRC là một cơ quan tư vấn không có quyền hạn theo quy định và tất cả các quyết định đều nằm trong tay các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, nhiệm vụ của họ có thể bao gồm việc đưa ra các tiêu chuẩn cho mức độ rủi ro đập và thiệt hại môi trường không thể chấp nhận được và mở ra cuộc tranh luận về quyết định Không xây Đập.

Lời khuyên Punya rõ ràng hơn nhiều. “Không có đập nào đi trước mà không cần nghiên cứu chi tiết các sơ xuất, để chứng minh rằng nó an toàn. Nếu đây là một di sản văn hóa của Thái Lan như Luông Pha Băng, thì không có con đập nào được phép đi trước.”

Tom Fawthrop là giám đốc của Eureka Films, chuyên sản xuất phim tài liệu về môi trường, y tế và chính trị cơ sở ở các nước đang phát triển. Địa chỉ email của anh ấy là eurekafilmsdocos@eureka.com.

Views: 179

fb tw in fb