Cảnh báo về cái chết của một dòng sông!

Ngày 15/6/2018 người dân bắt được cá lăng nặng hơn 100kg trên sông Tiền thuộc tỉnh Đồng Tháp (1), rồi ngày 15/5/2019 ngư dân Bến Tre bắt được cá heo nước ngọt (2), và ngày 21/12/2019 lại bắt được cá tra dầu nặng 230Kg tại An Giang (3).

Đây là những loài cá có kích thước lớn, sống chủ yếu trong môi trường nước ngọt. Trên thế giới thì chỉ có hai con sông duy nhất có nhiều loài cá có trọng lượng khủng là sông Amazon (Nam Mỹ) và sông Mekong.

Với trọng lượng nặng cả trăm ký và chiều dài đến vài mét, thì môi trường sống của chúng phải rất đặc biệt, cụ thể như: Giàu nguồn thức ăn, có đủ lượng khí ô-xy trong nước và an toàn.

Sông Mekong dài khoảng 4.800 Km, chảy qua sáu quốc gia là Trung Quốc, Miến Điện, Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam. Với một lưu vực rộng khoảng 800.000 cây số vuông, thì dòng sông là nơi thu gom không chỉ là nguồn nước mà là tất cả những thứ hòa tan trong nước hay trôi theo dòng nước. Vì vậy, sông Mekong vận chuyển một lượng dinh dưỡng khổng lồ và phân bổ cho từng nơi mà nó chảy qua.

Trên dòng sông còn có hàng trăm gềnh thác và khi nước chảy qua các gềnh thác nầy sẽ trộn không khí vào trong nước làm cho hàm lượng khí ô-xy lúc nào cũng dồi dào. Đáy sông lại có rất nhiều hố sâu, có những hố sâu đến cả trăm mét nên là chỗ trú ẩn rất an toàn cho các loài cá có kích thước lớn.

Nhưng xem ra cái thời “bình yên” cho các loài cá lớn nầy đang đi qua! Bắt đầu là những khu rừng và vùng đất ngập nước tự nhiên ven sông dần biến mất, thay vào đó là đất nông nghiệp, khu dân cư, khu công nghiệp hay những đê bao, đường giao thông, cống đập đã ngăn chặn dòng dinh dưỡng phong phú đổ về dòng sông, làm cho dinh dưỡng dòng sông càng ngày càng nghèo đi.

Nguy cơ lớn hơn có lẽ là các đập thủy điện. Đập thủy điện khi tích nước sẽ biến một hệ sinh thái sông (Riverine) thành hệ sinh thái hồ (Lacustrine), hệ lụy đầu tiên là lượng ô-xy trong nước giảm nhanh chóng vì thiếu cơ chế “trộn” không khí vào nước của các gềnh thác.

Việc xả nước để phát điện có vẻ như là sẽ làm tăng lượng khí ô-xy trong nước cho phía hạ du, nhưng thật ra khi nước đọng lại phía bên trên hồ chứa của đập thủy điện, thì ngoài việc làm giảm lượng khí ô-xy có trong nước, nó còn làm tăng các khí độc như H2S, khí methan (CH4) do các chất hữu cơ bị phân hủy trong môi trường yếm khí bên dưới đáy hồ. Người dân ở ĐBSCL có kinh nghiệm “quậy ao” để cho cá nổi lên mà bắt, đó là cách làm cho những khí độc nầy trong lớp bùn bên dưới đáy ao trộn vào môi trường nước.

Như vậy, nước trữ phía bên trên các đập thủy điện thì thiếu nguồn thức ăn và lượng khí ô-xy, còn phía bên dưới thì nước bị ô nhiễm, mực nước lại giảm nên các hố sâu không còn an toàn. Đây là những nguyên nhân chính làm cho những loài cá có kích thước lớn phải di chuyển đi nơi khác.

Vì chúng có kích thước lớn, nên không thể di chuyển ngược lên phía thượng nguồn, đặc biệt là không thể đi qua các đập thủy điện cao đến hàng chục mét dù có xây cầu thang cho cá, nên chúng phải xuôi theo dòng về phía hạ du và đến ĐBSCL.

Việc người dân ĐBSCL bắt được chúng rồi “xẻ thịt” thì đúng là đã vi phạm vào Công ước bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là đối với loài hiếm, có nguy cơ tuyệt chủng cao.

Nhưng nếu không ai bắt thì chúng cũng khó có khả năng sống sót, do nguồn nước khi đến đồng bằng thì chảy chậm dần, nên lượng khí ô-xy trong nước cũng giảm đáng kể và nhất là các cửa sông thì hoàn toàn là nước lợ hay nước mặn, nguồn nước nầy không phù hợp cho chúng tồn tại. Như vậy, việc làm cho chúng phải rời khỏi nơi đang sống chính là nguyên nhân đẩy chúng đến tuyệt chủng!

Các loài cá có kích thước lớn là những sinh vật chỉ thị cho hệ sinh thái khỏe mạnh của sông Mekong. Vì vậy, khi chúng đã bỏ đi thì đó là dấu hiệu của một dòng sông đang chết dần.

  1. https://www.youtube.com/watch?v=9u1YiuNcqIE

  2. https://vnexpress.net/thoi-su/ca-heo-nuoc-ngot-150-kg-mac-luoi-ngu-dan-mien-tay-3923948.html

  3. https://tuoitre.vn/nong-dan-an-giang-bat-duoc-ca-tra-dau-230kg-20191223181114463.htm


Nước chảy qua các gềnh thác làm tăng nồng độ khí ô-xy trong nước (ảnh: DVNi 2005)

Views: 33

fb tw in fb