Thư ngỏ tới Uỷ hội sông Mê-Kông

Ts. Lilliana Corredor, Người sáng lậpĐiều phối viên, nhóm Các nhà Khoa học cho Sông Mekong

Úc, Ngày 23 Tháng 3 năm 2017

English version: http://localhost:49705/Article/Article/225

Uỷ hội sông Mekong nên dừng việc tìm kiếm lời bào chữa, và hãy hành động cương quyết để ngăn chặn Lào & Campuchia tiếp tục triển khai thêm dự án xây dựng Đập Thuỷ Điện trên dòng chính sông Mekong và các chi lưu chính.   

Mọi thành viên của Uỷ hội sông Mekong (MRC) và của các Uỷ ban Quốc gia về sông Mekong của Bốn Nước Hạ Nguồn (Thái Lan, Lào, Cam-pu-chia và Việt Nam) BIẾT rằng Thuỷ Điện:

Là KHÔNG bền vững; là công nghệ Năng lượng KHÔNG Sạch và Xanh; liên tục là nguồn gây phát thải Hiệu ứng Nhà Kính (CO2, CH4, N2O); Thuỷ điện đã ngăn chặn sự di cư của cá từ khi xây dựng các đập Xayaburi tại Lào tháng 11 năm 2012; là mối nguy cho An ninh Lương thực của 60 triệu dân nghèo; là dẫn tới sự tuyệt chủng của hàng trăm loài thuỷ sinh bao gồm cá Ba-sa lớn, Cá Ray lớn, Cá Heo Irrawaddy, và hàng chục loài cá rất quan trọng làm thức ăn cho các cộng đồng dọc Sông Mekong; ­là làm giảm đáng kể Đa Dạng Sinh Học, và qua đó làm ảnh hưởng tới chuỗi thức ăn thuỷ sản; làm giảm dần các quần thể cá, và do đó làm giảm dinh dưỡng và sức khoẻ của hàng triệu người đang sống phụ thuộc nhờ vào cá để tồn tại; đang ngăn chặn một tỷ lệ lớn các trầm tích và chất dinh dưỡng vô cùng quan trọng để đảm bảo năng suất của con sông; đang làm thay đổi địa hình địa lý của sông; và đang làm tổn hại thêm Hồ Tonle Sap và các vùng đất ngập nước như các khu vực nuôi cá; làm giảm chất lượng nước; giảm dòng chảy của các Đập Thượng Nguồn tại Trung Quốc, Lào và Cam bốt; làm chắc chắn đánh chìm Đồng bằng sông do thiếu các các trầm tích để giữ cho nó nổi;huỷ hoại năng suất của Sông Mekong và các vùng châu thổ của nó trên cả đất và hệ sinh thái thuỷ sinh do thiếu các dưỡng chất phong phú;  thúc đẩy cuộc "Di cư Tỵ nạn Môi Trường" với các nông dân bị buộc phải rời vùng đồng bằng Sông do đất bị  chìm vì các vùng đất bị hủy hoại do salin hóa; ảnh hưởng tới các nền kinh tế của Việt Nam và Cam bốt do mất mát thiệt hại từ ngành nuôi trồng thuỷ sản và đất canh tác, trong số các vấn đề khác.

Các Đập Thuỷ điện ở lưu vực sông Mekong đang thực sự làm gia tăng GIA TĂNG NGHÈO ĐÓI và Tuyệt vọng, thay vì “cải thiện mức sống và giảm nghèo đói” như đã được quảng bá sai. Nó làm vô gia cư hàng chục nghìn người ở các cộng đồng nghèo từ mất nhà cửa, đất đai và các địa điểm văn hoá của họ, trong khi đưa ra bồi thường ảm đạm/không thoả đáng không hỗ trợ cho người dân canh tác lương thực hoặc đánh bắt cá, buộc họ phải theo “lối sống thị trường” do người Trung Quốc quảng bá mà không có sự đào tạo phù hợp và cũng không phải là tiền cho thực phẩm! (mặc dù những lời hứa sáo rỗng được các nhà phát triển đưa ra về vấn đề cung cấp đào tạo).  

Đa dạng sinh học liên kết chặt chẽ với An ninh Lương Thực và Dinh Dưỡng, và tất cả đều phụ thuộc vào một Hệ Sinh Thái Bền Vững. Do đó cần phải bảo vệ các hệ sinh thái hỗ trợ đa dạng sinh học cao như Sông Mekong!

Đó là sự điên cuồng tuyệt vọng khi biết tiếp tục xây dựng các đập thuỷ điện là KHÔNG phát triển bền vững, tăng tỷ lệ Tuyệt chủng, tạo mối nguy hại tới Đa dạng Sinh học, An Ninh Lương Thực, Dinh Dưỡng và Sức Khoẻ của 60 triệu người nghèo tại Đông Nam Á!  

Theo như Tổ chức Lương thực Thế giới/ F.A.O. (2017) đã quy định rõ ràng trong bản mới nhất của họ “Hướng dẫn về Đánh giá Thực phẩm Đa Dạng Sinh Học trong các cuộc điều tra chế độ ăn”:

Các hệ thống cung cấp lương thực hiện nay đang phải đối mặt với những thách thức lớn để cung cấp cho số dân đang tăng lên với những thực phẩm an toàn, đa dạng và đủ dinh dưỡng vì những hạn chế về nguồn lực, suy thoái môi trường cũng như sự thu hẹp liên tục của cơ sở sản xuất thực phẩm và mất đa dạng sinh học. Đa dạng sinh học liên quan chặt chẽ với an ninh lương thực và dinh dưỡng, vì nó là yếu tố quan trọng đối với sự có mặt của chất dinh dưỡng cần thiết để hỗ trợ sức khoẻ và sự tồn tại, cũng như tính bền vững của nguồn tài nguyên thiên nhiên mà hệ thống lương thực dựa vào. Dinh dưỡng là trọng tâm của chương trình nghị sự phát triển bền vững.”

Trong khi đó, những thiệt hại gây ra cho sự di cư của cá và đa dạng sinh học trong 5 năm qua do ba đập đang xây dựng (Xayaburi, Lower Sesan 2, và Don Sahong) đang cản trở các hành trình sinh sản của chúng lên xuống các dòng chính và các tiểu lưu vực chính, đã không thể đảo ngược!


Xayaburi Dam, Mekong River, Northern Laos via VientianeTimes

Các tác động xã hội, môi trường và kinh tế của việc phát triển Thủy Điện thượng nguồn đối với các nước hạ nguồn sông đã được tóm tắt một cách rõ ràng bởi Kuenze, C và cộng sự. (2012):

"Xem xét phát triển thuỷ điện ở Lưu Vực sông Mekong cho thấy mối xung đột lợi ích rõ ràng giữa nhu cầu của các nước thượng nguồn và hạ nguồn, và đặc biệt là giữa các ưu tiên của các nhà hoạch định cấp cao của sông Mekong trực tiếp hay gián tiếp hưởng lợi từ các đập và kế sinh nhai của phần lớn người nghèo nông thôn bị họ đặt vào mối nguy.

Các đập thủy điện trên dòng chính và các nhánh sông chính có ảnh hưởng đến sự thay đổi thời gian xung của lũ, có thể có những ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hốc sinh thái, các hệ sinh thái và đa dạng sinh học. Chúng dẫn đến làm giảm tải trọng trầm tích ở hạ nguồn về lâu dài, làm giảm tải trọng dinh dưỡng cho đồng bằng, đất ngập nước và các vùng nông nghiệp.

Sự mất mát trầm tích dự kiến sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng xói mòn bờ biển và sự xâm nhập của nước mặn ở đồng bằng sông Cửu Long - một khu vực đang bị đe doạ bởi mực nước biển dâng cao. Tuy nhiên các môi trường tự nhiên bị nguy cấp không chỉ ở đồng bằng sông Cửu Long, mà còn cả các vùng ngập lũ của Tonle Sap và phía nam Cam-pu-chia. Các vùng này chiếm hơn một phần ba dân số lưu vực sông Mê Công, vốn phụ thuộc rất nhiều vào việc đánh bắt cá như một nguồn protein dinh dưỡng hàng ngày.

Tuy nhiên, việc cá di cư sẽ bị cản trở bởi hàng trăm mét tường bê tông cao. Các bậc thang cá trên những công trình xây dựng như vậy đã chứng minh phần lớn là không phù hợp trong thiết kế và cũng không thể ngăn cản cá di cư khỏi việc chúng mất ý thức về phương hướng khi chúng kết thúc trong một hồ chứa lớn chảy chậm thay vì một dòng suối.

Tại các khu vực đập thuỷ điện, việc bắt buộc di dời dân cư nông thôn thường dẫn tới sự suy giảm tính kiên cường và tăng nghèo đói bần cùng.

Tất cả những điều trên nhấn mạnh sự phức tạp của mối liên hệ nước-thực phẩm-năng lượng ở khu vực sông Mekong. Nhiều tác giả cho rằng các chi phí môi trường và xã hội của các tầng nước sông Mekong và các chi nhánh của nó có thể lớn hơn lợi ích của việc tạo ra năng lượng, cải tiến khả năng điều hướng và liên kết phát triển kinh tế.

Bất kỳ Đập mới nào cũng sẽ chắc chắn làm tuyệt chủng hàng trăm loài thủy sinh, một sự mất mát rất lớn về dạng sinh học, thiệt hại không thể khắc phục được đối với các vườn ươm hồ Tonle Sap, sẽ tiếp tục đánh chìm Đồng bằng sông Cửu Long và tăng số lượng những người “Tỵ nạn Môi trường” phải chạy trốn khỏi đồng bằng sông Cửu Long. Cuộc di dân đã bắt đầu vào đầu năm 2016, với hàng ngàn người Việt Nam bị buộc phải rời khỏi đất của họ do bị lún, ngập mặn và hạn hán. Điều này dẫn đến việc mất đất sản xuất ở đồng bằng và cùng với nó, mất mùa màng và tài sản.

"Khoảng 971.200 ha diện tích đất nông nghiệp ở ở 8 tỉnh của đồng bằng sông Cửu Long đã bị ảnh hưởng bởi nước mặn, ông Lê Quốc Doanh, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và  Phát triển Nông thôn, cho biết.

Các đập thủy điện được xây dựng nhiều hơn ở thượng nguồn thì các tác động tới hạ nguồn càng nghiêm trọng hơn! Mỗi Đập thủy điện mới là một cái đinh khác đóng cho quan tài của đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam.

Theo TS. Lê Anh Tuấn, Đại học Cần Thơ (Truyền thông Cá nhân, tháng 2 năm 2016), hơn một NỬA dân số đồng bằng sông Cửu Long, tức là 10 TRIỆU người (!) có thể trở thành "những người tị nạn Môi trường" do hậu quả đồng bằng sông Cửu Long chìm dần 1-1,5 mét - do nhiều đập thủy điện phía thượng nguồn giữ lại các trầm tích quan trọng mà nhờ nó giữ cho Châu thổ sông nổi; Và, trầm trọng hơn do mực nước biển dâng cao do khí hậu nóng lên. Ngược lại, Khí hậu nóng lên sẽ tiếp tục gia tăng do khí nhà kính/GHG liên tục được phát thải GHG bởi các đập thủy điện!

"Người tị nạn môi trường là người bị buộc phải rời khỏi môi trường sống truyền thống, tạm thời hoặc vĩnh viễn, vì môi trường sống bị phá huỷ" (như được định nghĩa bởi Giáo sư Essam El-Hinnawi)

Phụ Lục

Các nghiên cứu mới phát hiện một kịch bản TỒI TỆ hơn so với những gì đã đề cập ở trên: Ước tính, nếu mực nước biển tăng MỘT Mét thì trên 39% đất châu thổ Sông Mekong sẽ bị chìm dưới nước!

Điều này có thể làm hơn 7 triệu người dân trở thành vô gia cư và làm ngập lụt nhà cửa của hơn 14,2 triệu dân ở đồng bằng sông Cửu Long; Ngoài việc làm ngập nước một NỬA đất canh tác của khu vực(theo nghiên cứu của Warner và cộng sự, 2009)

"Sự gia tăng mực nước biển, kết hợp với các quá trình khởi phát chậm khác, dự kiến sẽ tăng sự xâm nhập mặn và làm suy thoái các nguồn nước ngọt, giảm khả năng sống của Đất trồng trọt và phá huỷ rừng ngập mặn, nhất là ở miền Nam đất nước.” (ADB, 2013a)

Điều rất quan trọng để nhìn nhận rằng:

Các quan chức Lào phụ trách các dự án thủy điện trên dòng chính Mekong, chính là những nhà hoạch định chính sách chính và quyết định tương lai của Hạ nguồn sông Mê Công và 60 triệu người ở khu vực này. Họ lại nằm dưới sự kiểm soát và giám hộ của Trung Quốc, và được Oxfam Australia hỗ trợ (theo người Quản lý Oxfam cho Cambodia, truyền thông Cá Nhân, Tháng 10 năm 2015.)

Mối quan tâm lớn là các quan chức cấp cao của Lào có mức độ thiếu hiểu biết cao, và không quan tâm đến các vấn đề xã hội và Môi trường. Tổng giám đốc Bộ Năng lượng và Khoáng sản Lào, Daovong Phonekeo, nói với Đài Á Châu Tự do trong một cuộc họp của Uỷ ban Sông Mekong (MRC) ở Luang Prabang vào ngày 17 tháng 2 năm 2017:

Chính phủ Lào đã quyết tâm làm tới dự án này (Pak Beng) bởi đó là một dự án tốt”, ông nói.

"Nó sẽ biến NƯỚC thành NGUỒN LỢI HỮU ÍCH thay vì ĐỂ CHO NƯỚC CHẢY XUỐNG HẠ NGUỒN SÔNG MỘT CÁCH VÔ ÍCH. Chúng tôi muốn làm cho tài nguyên này thêm quý giá." (!?!)

LƯU Ý: Một quan chức chính trị của Lào, người ra các quyết định ảnh hưởng đến Hạ Nguồn Sông Mêkông và KHÔNG THẤY GIÁ TRỊ CỦA MỘT DÒNG SÔNG đang nuôi sống 60 triệu người, hỗ trợ ngành công nghiệp thủy sản trị giá 7 tỷ USD, cung cấp nước uống, thủy lợi, ngành công nghiệp nuôi trồng thủy sản trị giá nhiều triệu đô la và hỗ trợ nhiều tỷ đô cho Ngành nông nghiệp, trong vô số các dịch vụ khác, đó thực sự là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với vấn đề Quản trị chung của sông Mê Công.

Như ông ta đã nói rõ, Lào đã quyết định tiến lên phía trước với Đập thứ 3 trên Dòng chính của sông Mekong, đập Pak Beng - bất kể thực tế chưa hoàn thành đánh giá tác động Môi Trường và không quan tâm những gì MRC nói...

Mặt khác, tại cùng một sự kiện ở Luang Pragang vào tháng 2 năm 2017, Giám đốc điều hành của MRC, ông Phạm Tuấn Phan, đã không thừa nhận đập Pak Beng đang tiến hành. Thay vào đó, ông tuyên bố:

"Theo các thủ tục, chúng ta có một tháng để xem xét rằng liệu các tài liệu và dữ liệu của dự án là toàn diện hay không, và 6 tháng sau, chúng tôi sẽ xem xét dự án về các khía cạnh kỹ thuật. Cho đến nay, chúng tôi không thể đưa ra bất kỳ Nhận xét nào. Sau 3 hoặc 4 tháng nữa, chúng tôi sẽ tiến hành một Cuộc họp khác tham vấn khu vực về dự án này. Vào thời điểm đó, chúng tôi sẽ có thể đưa ra một số  Đánh giá nhất định."

Các cuộc họp với Ủy hội sông Mê Công rõ ràng chỉ là hình thức nhằm giả vờ tất cả các đường lối ngoại giao đang được che đậy... Nó van xin 1 câu hỏi: Tại sao làm phiền và lãng phí tiền tài trợ quý giá nếu Lào sẽ làm như nước này mong muốn bất chấp mọi vấn đề? Đó là một bài tập về sự Vô ích, và một trò đùa cay đắng ...

KẾT LUẬN

MRC, Trung Quốc, Thái Lan, Lào, Campuchia, Việt Nam, và Úc – đang thúc đẩy Cuộc khủng Hoảng Nhân Đạo ở khu vực Đông Nam Á chưa từng thấy, với cái tên "Sự phát triển và tăng trưởng kinh tế":

  • Mất an ninh lương thực cho 60 triệu người
  • Di dời/làm vô gia cư tới 14 triệu người chỉ riêng ở đồng bằng sông Cửu Long
  • Di cư hàng chục ngàn người vì các hồ chứa của đập thuỷ điện
  • Mất Đa dạng Sinh học không thể đảo ngược
  • Hệ Sinh thái bị thiệt hại không thể phục hồi
  • Những thiệt hại không thể đảo ngược đối với các nghề cá và nền kinh tế Việt Nam và Campuchia.

 Không thể chấp nhận rằng điều này được thực hiện để ủng hộ các Hiệp định Thương mại, chỉ có lợi cho các Elite, các nhà phát triển, các công ty và ngân hàng, chứ không phải cho người dân.

Việc thiếu trách nhiệm xã hội và môi trường là vô lương tâm và rất vô đạo đức!

Chúng tôi kêu gọi MRC NGỪNG "lời bào chữa ngoại giao" và hành động theo Tuyên bố sứ mệnh. Có đủ các nghiên cứu ủng hộ việc cấm phát triển thủy điện ở lưu vực sông Mê Công với tất cả các lý do đã nêu ở trên, và như chính MRC đã cố vấn trong năm 2010.

Lào và Campuchia không được phép xây dựng thêm các đập thuỷ điện trên dòng chính sông Mekong hoặc các chi nhánh sông chính, như đã đề xuất.

Nếu MRC thực sự quan tâm và muốn gắn kết với nhiệm vụ cốt lõi của nó là đảm bảo Sử dụng sông Mekong cân bằng và hợp lý, nó có thể áp dụng các nguyên tắc Luật quốc tế – về vấn đề Chia sẻ Quản trị sông Mê Kông – bằng việc đưa vụ việc lên Toà án Tối cao Geneva để giải quyết các vấn đề: bảo vệ An ninh lương thực của 60 triệu người, đa dạng sinh học và khả năng tồn tại sống còn của Hệ sinh thái sông Mê Công.

Để biết thêm chi tiết, chúng tôi mời các bạn lắng nghe Podcast # 1của chúng tôi, nơi giới thiệu với công chúng toàn cảnh về  "Sinh Thái Sông Cửu Long", và nói lên sự thật như chúng đang có. Một Podcast thứ hai sắp tới sẽ giải quyết: vấn đề MRC thiếu trách nhiệm trong việc cho phép xây dựng các đập khác, như Đập Pak Beng tiếp tục tiến hành. Chúng tôi cũng sẽ mở rộng các tác động đối với đồng bằng sông Cửu Long, Hồ Tonle Sap Hồ và Đất ngập nước, nuôi trồng thủy sản và nhiều hơn nữa.

Link to Podcast #1:
http://resistanceradioprn.podbean.com/e/resistance-radio-lilliana-corredor-031217/

Nước Sạch và các Hệ Sinh Thái Nước cho sinh sản là quyền của mọi người, động vật và thực vật trên trái đất.  

=============
Dr. Lilliana Corredor
Người sáng lập & Điều phối viên, Các nhà khoa học cho sông Mekong
B.Sc. - Sinh học & Hoá học
M.Sc. - Sinh học biển
Maîtrisse - Oceanographie Générale
D.E.A. - Sinh học Hải Dương học
Ph.D. - Khoa học hành vi
Nhà Giáo giục Môi trường
Gold Coast, Australia
Email: scientists4mekong@gmail.com
Website: https://www.scientists4mekong.com
Cập nhật hàng tuần: https://www.facebook.com/scientists.for.the.mekong
Skype: lillianacorredor
Twitter: @Amarial1 and @Amarial3
------------------------------------------
Trích dẫn:

Dang Nguyen Anh et al. (2016). Đánh giá Bằng Chứng: Di cư, Môi Trường và biến đổi khí hậu tại Việt Nam: trang 32-33.  Tổ chức Quốc Tế về Di cư (IOM), Geneva. 104pp.
Download here: https://publications.iom.int/books/assessing-evidence-migration-environmentand-climate-change-viet-nam

(Le Thuy dịch sang tiếng Việt, từ bản gốc Open Letter to the Mekong River Commission)

Views: 2012

fb tw in fb